Duiken in het land van de farao’s

“Voile sur les filles, et barque sur le Nil. J’ai plus d’appétit qu’un barracuda” [1] Al tientallen jaren lang weerklinkt over de Nijl de tekst uit de Franse hit “Alexandrie Alexandra”  van Claude François, een lofzang op de haven en de verzonken  vuurtoren  van Alexandrië. Ook de magie van de 6.500 kilometer lange Nijl wordt er in omschreven.

In de tijd van de farao’s al speelde de Nijl een voorname rol in Egypte. Deze rivier vindt haar oorsprong in zowel Burundi (de witte Nijl) als in het Victoriameer (de blauwe Nijl). Ter hoogte van Khartoem komen deze twee rivieren samen om zich uiteindelijk, bij Alexandrië, in de Middellandse Zee te storten. 6 miljoen jaar eerder, toen de Middellandse Zee was opgedroogd door verdamping, en niets meer was dan een groot gat van kilometers diep, met zoutophopingen van tientallen meters hoog en her en der nog wat lagunes met een zoutgehalte grenzend aan verzadiging, stortte de Nijl zich in deze leegte, waarbij de kracht van haar water zorgde voor canyons van anderhalve kilometer diep. Toen door een aardverschuiving het nauw van Gibraltar uiteindelijk openbrak, 5,5 miljoen jaar terug, duurde het zo’n honderd jaar voordat de Middellandse Zee weer volgelopen was en de Nijl weer uit kon monden in een echte zee.

Terug naar de farao’s. Deze koningen hadden een goddelijke status en heersten over Egypte vanaf 3000 voor Christus. Rond het begin van de jaartelling eindigde hun heerschappij met bezettingen door o.a. Alexander de Grote, de Romeinen en de Byzantijnen. Bekende namen van farao’s zijn Ramses II en Toetanchamon. Vooral langs de Nijl, waar de grond vruchtbaar was, ontstonden in die tijd nederzettingen. En vandaag de dag, wanneer je vanuit het noorden van Egypte naar een duikbestemming vliegt aan de Rode Zee, zie je duidelijk vanuit de lucht de Nijl liggen, omringd door vegetatie, midden in de woestijn.

alexandrie
Alexandrië

Alexandrië is duizend jaar lang de hoofdstad geweest van Egypte en werd gesticht door en vernoemd naar Alexander de Grote.  De stad geeft een mengeling weer van Romeinse, Griekse en Egyptische invloeden en draagt sporen van het Frans-Britse koloniale verleden. De vuurtoren van Alexandrië (de Pharos) behoort  tot één van de zeven klassieke wereldwonderen maar is in de 14e eeuw met een aardbeving in zee verdwenen. Met haar stenen is op dezelfde plaats een Arabisch fort gebouwd. De bibliotheek, één van de grootste ter wereld, met meer dan een half miljoen boekrollen, gold als de belangrijkste in de geschiedenis. Ook dit gebouw bestaat niet meer en is inmiddels vervangen door een moderne en niet minder  indrukwekkende eigentijdse bibliotheek.

Voor de huidige stad, op amper een kilometer varen  afstand, ligt onder water een deel van de oude stad van Alexandrië,  met onder andere het paleis van koningin Cleopatra en vele andere tempels en woningen. Op dieptes variërend tussen 5 en 20 meter zwem je hier letterlijk door het verleden heen, waarbij duiken een culturele aangelegenheid wordt. Hier wordt Alexandrië Atlantis. Op het moment  worden er voorbereidingen getroffen om op deze locatie  een onderwatermuseum te bouwen.

cairo
Caïro

De huidige hoofdstad van Egypte is sinds de 13e eeuw het 16 miljoen inwoners tellende Caïro. Bijna vanzelfsprekend gebouwd langs de Nijl staat de stad bekend om de citadel, het imposante Caïro museum, de moskee, de Sphinx en vooral de drie grote piramides, waarvan de grootste die van Kheops is. De piramides werden in de oudheid gebouwd om de farao’s te begraven. Tijdens het nieuwe rijk werden de farao’s echter ter aarde besteld in Luxor, het voormalige Thebe, toen hoofdstad van Opper-Egypte. Ook deze meer zuidelijke stad ligt langs de Nijl en hier zijn inmiddels meer dan 60 graftombes geïdentificeerd.

De machtige Nijl is altijd de levensader geweest voor Egypte, maar de rivier is in het noorden inmiddels zwaar vervuild. Het is in ieder geval geen geschikt water om in te duiken. Beetje bij beetje verdwijnen vissoorten uit dit ecosysteem en gaat het pure en goddelijke aspect van weleer verloren. De heilige krokodillen en de nijlpaarden vind je nog terug in de geschiedschrijving of meer naar het zuiden, in donker Afrika. In het oosten van het land ligt echter de nieuwe rijkdom van Egypte, die meer en meer geëxploiteerd wordt door de overheid: de Rode Zee.  In de tijd van de farao’s leidde Moses zijn volk  tijdens het Exodus, waarbij deze zee zich opende om de oversteek naar de overkant mogelijk te maken. Voor de volledigheid: op Mount Sinaï nam Moses vervolgens de 10 geboden in ontvangst.

Farao’s, Moses: dit alles was duizenden jaren geleden. Vandaag trekt de Rode Zee nog steeds mensen. De lange Egyptische kust biedt tal van stranden, duiklocaties, koraalriffen en resorts, die steeds zuidelijker ingericht worden. Toen Sharm el Sheikh en Hurghada volgebouwd waren, werd er uitgeweken naar Safaga, en vervolgens naar Marsa Alam en Dahab. Allemaal plaatsen die garant staan voor warm water, eeuwenoud koraal en felgekleurde vissen.

schildpad
Schildpad

Marsa Alam is al vele jaren een badplaats in opkomst. Voor duikers, absolute beginners of vergevorderden, is het een heus walhallah. Het ligt dan ook pal tegenover het bekende en gigantische  koraalrif Elphinstone, waar talloze duikers na amper een half uurtje varen op zoek gaan naar rifhaaien. Het koraalrif Dolphin house, waar je vooral kunt snorkelen met dolfijnen, ligt ook binnen bereik.  En op nog geen half uur rijden ligt de baai van Abu Dabab, met een mooi zandstrand, waar je je onder water  kunt vergapen aan gitaarroggen, grote schildpadden en de beroemde dudong, oftewel zeekoe. De zeekoe wordt meestal omringd door veel duikers en snorkelaars, maar soms, zoals in ons geval, heb je het geluk om alleen te mogen zijn met hem. Jammer genoeg is de dudong het laatste jaar niet zo vaak meer te zien. Ook in Marsa Alam merk je dat het massatoerisme de oorspronkelijke bewoners langzaam verjaagt naar andere oorden. Sommige hotels daar hebben een fantastisch huisrif, waar je zowel barracuda’s als schildpadden treft, evenals krokodilvissen en roggen. Hierdoor vraag je je soms af of het buiten het rif veel mooier zal zijn.

dugong
Dugong

Het bijzondere aan Marsa Alam en aan Egypte in het algemeen, is dat het overal wel mooi is. Het water is helder, overal tref je kleurrijk en indrukwekkend koraal aan, en het wemelt er van de gekleurde vissen. Op je gemak kun je er genieten van de pracht van de koraalduivels die majestueus door het blauwe water zweven, je kunt er tegenover anemonen op de bodem zitten en minutenlang spelen met clownvisjes die nieuwsgierig steeds weer op je af stormen of, wat actiever, kun je achter koffervisjes aanzwemmen die schijnbaar nooit stil willen blijven hangen voor die ene mooie foto. Met wat geluk tref je grotere vissen als napoleons, haaien, barracuda’s of zelfs een walvishaai, maar de ware liefhebber zal zeker ook weten te genieten van al het kleine spul onder water.

Egypte kan voor de één een fanatieke duikvakantie zijn, op een live-aboard bijvoorbeeld, maar voor een ander kan het een luie vakantie aan het strand inhouden, waarbij je af en toe opstaat van je ligstoel onder de palmbomen om een paar meter te lopen en met je uitrusting de Rode Zee ontdekt. Egypte heb je echter pas echt verkend en gevoeld als je tijdens je duikvakantie ook eens op land op ontdekkingsreis gaat, tijdens een dagexcursie bijvoorbeeld, waarbij je oog in oog komt te staan met het glorieuze verleden van het volk van de farao’s. Dan is je vakantie compleet.

buddies
Buddies

[1] Sluier voor de meisjes, boot op de Nijl. Ik heb nog meer trek dan een barracuda

Door Royan van Velse

Royan van Velse werkt als manager inkoop. In zijn vrije tijd schrijft hij boeken en columns. Zo is hij onder andere de auteur van NOB cursusboeken en het boek “Onderwaterleven in de Middellandse Zee“. Meer van zijn werk is te vinden via ecritures.nu. Royan heeft inmiddels zo’n 3.000 duiken gemaakt en is instructeur bij de NOB, PADI en de Franse bond FFESSM.