Niets dan blauw

Alleen de plons is hoorbaar wanneer de gladde oppervlakte wordt doorbroken. De blauwe ruimte vlak daaronder wordt even gevuld met een tumultueuze draaikolk van wit ogende luchtbellen en schuim. Niet veel later is het weer stil en rustig. De kleur blauw reikt zo ver als je maar kunt zien. Onder de oppervlakte is dat blauw licht van teint en wordt het gestreeld door zonnestralen. Dieper naar beneden wordt het blauw donkerder en diffuus. Je weet niet waar en of het eindigt.

Barracuda’s
Foto 1 – Barracuda’s

De eerste bewoners van deze wereld dienen zich aan. Ze leven met honderden en zelfs duizend tegelijk in een grote school en patrouilleren vlak onder de oppervlakte. Ze zijn zilver van kleur in het licht, oogverblindend door hun bewegingen waarbij hun snelle, krachtige en gestroomlijnde lijven van meer dan een meter lang moeiteloos vooruit snellen, dicht bij elkaar. Hun ogen houden je voortdurend in de gaten. Dan weer zijn ze blauw, wanneer de zonnestralen ze niet raken en ze in een cirkelpatroon om je heen zwemmen en de kaken af en toe openen als om indruk te maken met hun gevaarlijke tanden. En dan, opeens, alsof je hun ballotage hebt doorstaan, word je opgenomen in hun midden en maak je deel uit van de formatie terwijl de barracuda’s keurig aan alle kanten om je heen zwemmen, als vormen zij een onoverwinnelijke escorte van geharnaste ridders.

Deze stoet roofdieren verlaten is iets wat je niet doet. De betovering is daar gewoonweg te groot voor. Zij verlaten jou na een tijd, onaangekondigd, om helemaal te verdwijnen in de blauwe oneindigheid zonder dat je ze kunt volgen. Vertwijfeld en verbouwereerd blijf je dan achter om te beseffen dat dit niet jouw eigen wereld is en dat ieder verblijf te kort van duur is.

Ontmoeting met tandbaars
Foto 2 – Ontmoeting met tandbaars

Een nieuwe gastheer biedt zich aan, met een hoofd dat prachtig is van lelijkheid, rollende ogen, en bewegende zijvinnen die hem in evenwicht houden. Hij is groot en zijn mond ziet er uit alsof hij hard kan bijten. Hij hangt stil en kijkt je aan, om centimeter voor centimeter dichterbij te komen en je te observeren, nog net buiten bereik. Oog in oog hangen mens en tandbaars nieuwsgierig tegenover elkaar tot het moment dat het dier met zijn witte buik plaats neemt op de voorzichtig uitgestrekte blote hand. Het water maakt hem gewichtloos en de luchtbellen die hem in eerste instantie ongerust maakten, worden vertrouwd. Bij ieder spoor van onraad gaat de lange rugkam wat omhoog, maar hij blijft liggen, waarbij zijn dikke lippen af en toe van elkaar los komen, alsof hij zich overgeeft en laat zien dat er van hem niets te vrezen valt. Je durft bijna niet meer te bewegen omdat je bang bent hem kwijt te raken. Je adem zou je in willen houden om het moment nog langer te laten duren en even, heel even, voel je een verbondenheid met de wilde natuur die je nergens anders beleeft. Of de tandbaars ook iets voelt zal je nooit weten, want weldra heeft iets anders in zijn wijde blikveld zijn aandacht getrokken, en laat hij je achter, met een lege hand die vlak daarvoor iets prachtigs en ongelooflijks ondersteunde.

Taferelen van dit soort ontmoetingen in de Middellandse Zee zijn geen zeldzaamheid meer. Je moet echter wel de plaats, het moment en het dier leren kennen. Ook in de andere wereldzeeën zijn spontane ontmoetingen even kostbaar, zoals het zwemmen met een walvishaai of het toeschouwer zijn terwijl manta’s zich op een poetsstation in de Indische Oceaan laten reinigen. De Rode Zee, die sinds het einde van de 19e eeuw in verbinding staat met de Middellandse Zee, en waarvan steeds meer soorten de oversteek wagen, kent een bijzonder zoogdier dat ook zeer in trek is voor dit soort encounters: de dugong.

Dugong
Foto 3 – Dugong

Langs het hete Egyptische strand is de bodem een kale vlakte met her en der wat gras dat door zeeschildpadden wordt opgegeten. Een paar gekleurde vissen, een stil hangende barracuda, grote remora’s en een paar gitaarroggen krijgen niet de aandacht die ze verdienen. Alle ogen zoeken naar de zeekoe die zich in de buurt moet ophouden. De speurtocht is vaak lang en soms uitzichtloos. Het water is niet diep maar de afstanden zijn fors. Het geluk treft je wanneer je in de verte zandwolken ziet ontstaan vanaf de bodem en je een grote, traag bewegende massa ziet. Zo snel als je vinnen je vooruit willen stuwen zwem je naar de plek om even alleen te zijn met de verschijning voordat ook anderen het dier hebben gespot. Groot en bijzonder negeert hij jou volkomen en heeft hij enkel aandacht voor het voedsel op de bodem waarin hij uitgebreid loopt te wroeten. Maar hij tolereert je in zijn nabijheid en je voelt je nietig en klein, en bevoorrecht dat je bij hem aanwezig mag zijn. De tijd is niet bij te houden. Dan verdwijnt hij ineens naar de oppervlakte om lucht te happen, ongekend sierlijk ondanks zijn logge uiterlijk. Hij gaat aan je voorbij, je volgt hem heel even, eerst met je lichaam en vervolgens met je ogen, maar je verliest het van zijn snelheid en je moet hem laten gaan, een buitengewone ervaring rijker die je eigenlijk niet eens zou kunnen omschrijven.

Duiken is voor sommigen een sport, voor anderen een activiteit. Zeker is in ieder geval dat deze bezigheid je de hele wereld over kan voeren om op gewone en buitengewone plaatsen dichter bij de natuur te staan dan waar ook op deze aarde. 70% van de oppervlakte van onze planeet is dan ook bedekt met water. Zelden zal je een gelijksoortige of sterkere interactie voelen met wilde dieren dan onder water. Je bent bij hen op bezoek en velen geven je een meer dan gastvrij onthaal. Duiken is dan ook vooral het respecteren van al die levensvormen en hun gastvrijheid, het bewust worden van hun schoonheid en het zorgen dat ons nageslacht daar ook nog welkom is. Want zo vanzelfsprekend is dat alles niet meer.

Door Royan van Velse

Royan van Velse werkt als manager inkoop. In zijn vrije tijd schrijft hij boeken en columns. Zo is hij onder andere de auteur van NOB cursusboeken en het boek “Onderwaterleven in de Middellandse Zee“. Meer van zijn werk is te vinden via ecritures.nu. Royan heeft inmiddels zo’n 3.000 duiken gemaakt en is instructeur bij de NOB, PADI en de Franse bond FFESSM.