Port-Cros, een paradijs voor tandbaarzen

Eind vorige eeuw was het bijna gedaan met de bruine tandbaarzen in de Franse Middellandse Zee. Deze grote en wat verdrietig kijkende vissen waren zo goed als uitgestorven. Er was zoveel op gevist dat er vrijwel geen mannetjes meer over waren waardoor de voortplanting van de laatste exemplaren ernstig in het geding raakte. Net als vele andere soorten worden tandbaarzen als vrouwtje geboren. Later pas, wanneer ze meer dan tien jaar oud zijn, kunnen ze van geslacht veranderen. Maar dat gebeurt enkel en alleen indien er voldoende soortgenoten zijn, en die waren er niet meer.

foto-1
Foto 1 – De zee rondom Port-Cros

Rondom het natuurreservaat Port-Cros, een eiland vlak voor de kust van Hyères en Le Lavandou, was het aantal tandbaarzen teruggelopen tot maar 15 exemplaren. Het feit dat Port-Cros al sinds 1963 een natuurreservaat was, zowel boven als onder water, bood toch niet voldoende bescherming voor deze machtige vissen die wel anderhalve meter lang en 60 kilo zwaar kunnen worden. In 1993 besloot de Franse overheid echter tot een algemeen vis- en jaagverbod op de bruine tandbaars. Beetje bij beetje kwam daarna de tandbaars uit de gevarenzone en vandaag de dag zwemmen er rond het eiland maar liefst 600 van deze prachtige en majestueuze vissen rond. Ook elders langs de kust van Zuid-Frankrijk zie je ze weer mondjesmaat verschijnen. Jaarlijks worden de populaties geteld om de aanwas te monitoren.

foto-2
Foto 2 – De bruine tandbaars

Rondom het rotsachtige en subtropisch ogende eiland kun je nu bijna geen duik meer maken zonder vanaf een diepte van nog geen 10 meter tandbaarzen tegen te komen. Je ziet er weliswaar ook scholen barracuda’s voorbij trekken, bronskleurige zeeraven die lijken te poseren tegen een blauwe achtergrond, of zeebaarzen, tandbrasems, goudbrasems en grote geelstaarten die aan het jagen zijn in de stroming. Met wat geluk kom je maanvissen tegen, die met hun hoogte van 2 meter maar liefst 2000 kilo zwaar kunnen zijn, of pijlstaartroggen die zowel nonchalant als sierlijk voorbij komen. En wanneer je zelf over de bodem en de rotsen zweeft, lijken murenes naar je te willen happen terwijl her en der de sprieten van een langoest uitsteken. Maar waar de meesten toch voor komen, is voor een bijzondere ontmoeting met die tandbaarzen.

foto-3
Foto 3 – Kijken en bekeken worden

De kleinere tandbaarzen zijn allemaal vrouwtjes. Ze zijn lichtbruin van kleur en zien er wat schuchter en verlegen uit. Ze rollen met hun grote ogen als je ze benadert, gaan voorzichtig achteruit wanneer je te dicht in de buurt komt en zwemmen je nieuwsgierig achterna als jij degene bent die achteruit gaat. Voeren en aanraken is streng verboden in het reservaat, maar soms zijn zij het die je aanraken, alsof ze bedelen om wat aandacht of een liefkozende aai over de rug. Wanneer je een te bruuske beweging maakt, verdwijnen ze echter weer. Dan houden ze je van een afstandje in de gaten, ietwat uitdagend, of verschuilen ze zich onder een rots als ze echt niets met je te maken willen hebben. In het ergste geval duiken ze de diepte in, tot wel 200 meter naar beneden, daar waar je ze echt niet meer kunt volgen.

foto-4
Foto 4 – Liefde onder water

De mannetjes, die donkerder van kleur en ook beduidend groter zijn, zwemmen veelvuldig in rondjes boven het gebied waar de vrouwtjes verblijven. Ze zijn overduidelijk dominant en beschermen de jongere exemplaren. Ze maken indruk, zeker wanneer ze hun lange en stekelige rugvin opzetten om nog groter te lijken. Vaak hangen ze roerloos en monsterachtig in het open water, de kop tegen de stroming in, waar ze met een paar sierlijke bewegingen hun positie weten aan te passen.

foto-5
Foto 5 – Een waarschuwende vinger

Tandbaarzen zijn ondanks hun afmetingen en grote mond ongevaarlijk. Hun kleine tanden gebruiken ze om prooien te vangen en niet om duikers aan te vallen. Ze voeden zich met schelp- en schaaldieren en zien inktvissen als een lekkernij. In gebieden waar veel tandbaarzen zitten is er dan ook geen inktvis meer te bekennen.

foto-6
Foto 6 – Lol met een tandbaars

Tegenwoordig hebben tandbaarzen de tijd. Ze kunnen 40 tot 50 jaar oud worden, en het lijkt erop dat ze die leeftijd nu ook eindelijk kunnen gaan halen. Rondom Port-Cros zou het in ieder geval moeten lukken en we moeten maar hopen dat het verbod op jagen en vissen nog heel lang van kracht blijft.

foto-7
Foto 7 – Indruk maken

Door Royan van Velse

Royan van Velse werkt in de gezondheidszorg als manager inkoop. In zijn vrije tijd schrijft hij boeken en columns. Zo is hij onder andere de auteur van NOB cursusboeken en het boek “Onderwaterleven in de Middellandse Zee“. Meer van zijn werk is te vinden via ecritures.nu. Royan heeft inmiddels zo’n 3.000 duiken gemaakt en is instructeur bij de NOB, PADI en de Franse bond FFESSM.